Het antwoord is: allebei, maar in de juiste volgorde voor jóu.
Je bent begonnen… eindelijk! Jouw eigen fantasyverhaal!
De eerste hoofdstukken staan op papier. Je schrijft lekker door en de personages komen voor je ogen tot leven. Dan gebeurt het onvermijdelijke: het besef dat je vastloopt met fantasy schrijven. Je weet gewoon niet meer welke kant je op moet.
Niet met het plot.
Niet met je personages.
Is de inspiratiebron opgedroogd?
Of verlies jij de regie over het schrijfproces?
Ergens onderweg sluipt de twijfel binnen:
- Doe ik dit wel goed?
- Moet ik tekst schrappen?
- Is de fantasywereld geloofwaardig?
Herken jij jezelf in één van deze twee?
Je schrijft op de flow. Intuïtief en creatief beweeg je je door het plot heen, met je personages. Succes verzekerd: je fantasiestroom stopt nooit. Halverwege lukt het niet meer. Je nadert het middenstuk en loopt vast…
Of herken je jezelf hierin:
Je schrijft pas als je de ideeën eerst in een hoofdstukindeling hebt gezet. Elk zijpad noteer je en jouw plotlijn brengt je verhaal tot leven. Totdat de plotlijn te strak blijkt te zijn… en je stopt.
Die eeuwige discussie tussen de pantser tegenover de plotter kent iedere schrijver, ongeacht het genre.
“Had ik niet beter…?” blijft rondspoken.
Maar vastlopen is een natuurlijke fase van het schrijfproces. Veel fantasyschrijvers komen blokkades tegen. Van plotgaten tot personages die ineens hun eigen weg kiezen. Soms schrijf je niet door tijdgebrek. Of je bent gewoon moe van je eigen verhaal. De energie is weg. Het schrijven lukt even niet. Ergens op de route ben je je woorden kwijtgeraakt.
Het is druk in je hoofd met allerlei plotlijnen. Je hart is de weg kwijt en je handen raken vertwijfeld wanneer hoofd en hart niet langer samenwerken. Het plezier in het bouwen aan de fantasywereld is een ondoordringbaar moeras geworden.
Voor de pantser is het moeilijk: die raakt verdwaald in het eigen verhaal en stopt met schrijven.
Voor de plotter is het moeilijk: die probeert de regie opnieuw te pakken door voortdurend te redigeren.
Moet je kiezen tussen vrije creatie en strakke structuur?
Nee, dat hoeft niet. Je gaat leren van twee walletjes te eten. Beide manieren van schrijven hebben namelijk een gezamenlijk doel: het fantasymanuscript komt af!
En dus geen nieuw verhaal verzinnen.
Balans in het fantasy-schrijfproces
Linksom of rechtsom: balans nodig, want anders dump je informatie in het verhaal en heb je zijpaden gecreëerd die geen verbinding hebben met het hoofdplot. Jij begrijpt het misschien nog wel, maar de lezer raakt op drift tussen de vele personages en gebeurtenissen. De lezer heeft ruimte nodig om de fantasywereld te begrijpen en de actiescènes te verwerken.
Dáárom is balans nodig tussen creëren en structureren. Ik schrijf dit niet om jou in een hokje te duwen van “zo hoor je het te doen”. Je hoeft niet te kiezen. Je schrijft zoals het voor jou het beste werkt. Het schrijfproces stelt je voor uitdagingen en vraagt soms om discipline en volharding. Juist op de momenten dat je niet meer weet hoe je verder moet.
Hoe vind je balans als fantasyschrijver?
Schrijven is schakelen tussen intuïtief creëren en logisch structureren. Gaandeweg leer je wanneer het tijd is om verhaalstructuur aan te brengen. Vertrouw op je schrijversinstinct. Niet alleen voor de lol, maar ook ten bate van je manuscript. Je verhaal wordt er beter van.
Schrijftips
1. Werk in fases. Eerst een ruwe schets, dan structuur, dan herschrijven. Niet alles tegelijk.
Is dit te vaag? Ben je bang controle te verliezen? Twijfel je of je op de creatieve flow schrijft?
Spreek met jezelf af dat je bij hoofdstuk 10 de balans opmaakt. Dat geeft rust in de chaos én in de controle.
Voor de ik-plot-zo-graag-schrijver
- Fase 1: 20.000 woorden zonder correcties
- Fase 2: 1 A4-overzicht van het plot maken
- Fase 3: Alleen structuur aanpassen en hoofdstukken herschikken
Voor de creatieve schepper:
Krijg je de neiging om te herschrijven, ondanks de harde afspraken? Ik hou je niet tegen, maar ik raad je aan om een voor jou werkend systeem aan te houden. Bijvoorbeeld: maak een eenvoudig (tijd)schema waarin je bijhoudt welke informatie je hebt gedeeld. Dat zorgt in ieder geval voor een leidraad die je bij de redactiefase nodig hebt.
2. Beperk het plotten en structureren tot:
- De hoofdplotlijn met een lijst voor informatieverdeling, zodat je inzicht krijgt in de timing van informatie
- De persoonlijke inzichten van personages bijhouden, zodat de groei logisch is
- De belangrijke climax markeren, zodat je ziet waar je naartoe werkt
Tip: Timmer niet alles dicht; geef je personages de ruimte om te ademen en te groeien.
3. Zie plotten en structureren als een skelet.
Het is de routekaart door de ingewikkelde wereld die je creëert, niet een gevangenis voor je fantasie. Het geeft houvast en zorgt voor een handzaam overzicht. Vooral om infodumping te voorkomen, is plotten en structureren een effectieve manier. Bovendien krijgt je verhaal een kop, een staart en een actievol middenstuk. Een verhaalstructuur geeft jou en de lezer houvast.
Lees ook mijn blog over vastlopen bij fantasy schrijven.
Laat je niet verrassen door vastlopen. Het is heel natuurlijk; soms heb je afstand nodig om de wereld en haar bewoners opnieuw te laten samensmelten.