Een personage mag natuurlijk diep gaan. Sterker nog: dat wil je als schrijver. Je wilt weten waarom iemand doet wat hij of zij doet. Waar die angst vandaan komt. Waarom hen altijd voor anderen opkomt, maar zichzelf vergeet. Waarom je personage woedend wordt van iets wat voor een ander totaal onbelangrijk lijkt.
Maar dat betekent niet dat je de lezer alles hoeft uit te leggen.
Je personage kan iets meemaken wat hen of haar diep raakt, zonder dat je vervolgens drie alinea’s nodig hebt om uit te leggen wat er gevoeld wordt, waar dat gevoel vandaan komt en wat het precies over diens karakter zegt.
De lezer mag soms zelf ook iets ontdekken. Die ontdekkingsreis zorgt ervoor dat de lezer geboeid blijft doorlezen.
Het personage zegt dat zij niet bang is, terwijl zij ondertussen het zwaard nét iets te stevig vasthoudt. Iemand maakt een grap op het moment dat er eigenlijk gehuild moet worden. Jouw hoofdpersoon loopt weg uit een gesprek, omdat de waarheid even te hard binnenkomt.
Dat vertelt ook iets.
Zelfs veel meer dan wanneer je beschrijft dat iemand zich onzeker voelt, dat die onzekerheid voortkomt uit de jeugd en dat hij daarom moeite heeft met kritiek. De lezer consumeert de informatie, maar leeft minder mee en raakt verward door de hoeveelheid aan emotionele lading.
Daar zit voor mij het verschil tussen emotionele diepgang en een emotie-infodumphal.
Emotionele diepgang betekent dat er iets onder de oppervlakte broeit. Dat gedrag, keuzes en reacties ergens vandaan komen. Precies dat mag je laten zien via een show don’t tell of via een dialoog. Of je schrijft een flashback over het verleden van een personage zonder dat die verandert in een alinea-lange therapiesessie vol uitgebreide uitleg. Op zo’n moment zet je de deur open naar de emotie-infodumphal.
De emotie-infodumphal heeft te maken met de hoge intensiteit van de actie en de emoties die de personages voelen en ervaren.
Na een actievolle vecht- of vluchtscène is het van belang om de lezer een pauze te gunnen om de spanning te verwerken. Dan vertraag je het plot. Hierna een intieme enemies-to-lovers-scène schrijven waarin alle emoties nog eens volledig worden uitgepakt, is een emotie-infodumphal. Heel fijn, al die emoties, maar doseer ze. Een blik, een stilte of een kort gesprek kan op zo’n moment al genoeg zijn. De rest mag later komen.
Natuurlijk mag je wel de innerlijke struggles delen, want hierin zit de persoonlijke groei en falen. Als die gedachte, herinnering of emotie belangrijk is voor het plot, voor de ontwikkeling van je personage of voor de keuze die gemaakt moet worden, geef het dan vooral de ruimte. Dan laat je broodkruimels achter voor de climax en slot.
Het gaat dus niet om hoe diep je gaat. Het gaat om wat je de lezer laat dragen en wat je voor die uitpakt.
Schrijfoefening: Wat laat je zien, en wat laat je over aan de lezer?
Pak een scène uit je eigen verhaal waarin je personage geraakt wordt door iets (angst, woede, onzekerheid of verdriet). Gebruik hiervoor mijn Slijperijmethode 700 -> 500 -> 250 woorden
- Stap 1: De bekentenis (700 woorden) Schrijf op hoe je het nu hebt opgeschreven. Leg je in deze scène uit waarom je personage zo reageert? Leg je de vinger dik op de wond door te vertellen over vroeger, over onzekerheid of over de dieper liggende oorzaak?
- Stap 2: De schrapactie (500 woorden) Streep al die uitleg, analyses en psychologische verklaringen rigoureus door. Je bent hier niet de therapeut van je personage.
- Stap 3: Het fysieke bewijs (250 woorden) Herschrijf de scène. Vervang de hele uitleg door één fysieke actie, een stilte of een repliek. Wat doet je personage met zijn handen? Waar kijkt zij naar? Welke grap maakt hen om de spanning te breken? Geef de lezer de ruimte om zelf te ontdekken wat er onder de oppervlakte zit.