Vroeg of laat krijgt iedere schrijver ermee te maken: kritiek. Van proeflezers, redacteuren, schrijfcoaches of recensenten.
Soms zacht geformuleerd, soms bot.
Soms raak, soms totaal misplaatst.
Kritiek kan je volledig stilzetten. Je denkt alleen nog maar aan de fouten die zijn opgemerkt. Het nare is dat de kritiek van de anderen jouw innerlijke criticaster activeert. Of je nu perfectionistisch bent of niet: het doet pijn. Je voelt je bijna in je hemd staan. Het rationele denken schakelt uit en vanaf dat moment bepaalt de criticaster de toon tijdens het schrijven.
Niet omdat je zwak bent, maar omdat schrijven persoonlijk is. Je zet iets van jezelf op papier. Jouw wereld. Jouw personages. Je voelt je innig met hen verbonden. Kritiek voelt dan snel als een aanval op dat wat jij hebt gecreëerd.
In dit blog lees je waarom kritiek zo hard kan binnenkomen bij schrijvers, en hoe je ermee omgaat zonder dat het je creatie blokkeert.
Waarom kritiek zo moeilijk is voor fantasy schrijvers
Kritiek raakt zelden alleen de tekst. Ze raakt ook iets in jou:
- je zelfvertrouwen
- je gevoel voor richting
- je vertrouwen in je eigen stem
Veel schrijvers vertalen kritiek onbewust naar: “Zie je wel, ik kan dit niet.” of “Mijn verhaal deugt niet.” Terwijl kritiek negen van de tien keer niets zegt over wie jij bent als schrijver. Toch komt de kritiek vaak op dat niveau bij jou binnen.
Op zulke momenten is het zuiver om te checken wie welke kritiek geuit heeft.
Proeflezer lezen jouw manuscript terwijl het nog niet af is. Ze investeren tijd en energie en lezen met de bedoeling jou verder te helpen. Hun feedback is gericht op het verbeteren en aanscherpen van het concept.
Professionele redacteur en/of schrijfcoach huur je inmet een doel. Het is misschien confronterend, maar hou de frisse blik vast, analyseer je eigen tekst en lees de feedback aandachtig. Doe iets met hun feedback en investeer in je schrijfvaardigheid.
Bookstagrammer die je boek beoordelen met 3 of 3,5 ster zijn vaak wél gecharmeerd van jouw boek. Lezers neem je natuurlijk serieus en je leest hun recensies op Hebban. Het is een ruim voldoende op jouw rapport. Ontvang de recensie en lees de aandachtspunten. Dit zijn wijze lessen!
Zo ga je praktisch om met kritiek
1. Lees kritiek niet tijdens het schrijven
Creatie en evaluatie zijn twee verschillende fases in het schrijfproces.
Krijg je feedback? Leg het even weg. Ga niet meteen herschrijven terwijl je emoties nog hoog zitten. Afstand nemen is geen vermijding, maar een verstandige manier om jezelf te beschermen.
2. Scheid gevoel van inhoud
Het hangt af wanneer en door wie je feedback ontvangt. Blijf ook positief kritisch op wat je leest.
Je mag geraakt zijn. Dat betekent niet dat de feedback fout is, of juist.
Vraag jezelf af:
- Wat voel ik nu?
- Wat lees ik nu?
- Wat staat er feitelijk?
3. Zoek patronen, geen losse opmerkingen
Eén mening is een mening. Drie keer dezelfde opmerking? Dan is het informatie. Waardevolle informatie waar je veel mee kunt. Wat kun je hieruit leren?
Kijk niet naar details, maar naar terugkerende signalen:
- Tempo, rust en actie
- Duidelijkheid vs complex
- Motivatie van personages
- Logica van de wereld
4. Jij blijft eindverantwoordelijk
Dit is misschien de belangrijkste stap. Je hoeft niet alle kritiek over te nemen en zeker niet onder kritiek te lijden. Kritiek mag helpend zijn aan jou, en gefundeerde kritiek is feedback waar jij mee verder kunt.
Jij bepaalt zelf wat past bij:
- Jouw verhaal
- Jouw genre
- Jouw intentie
Wanneer kritiek je blokkeert
Als kritiek ervoor zorgt dat je:
- niet meer durft te schrijven
- alles gaat overdenken
- vastloopt in herschrijven
Dan ligt het probleem niet bij je talent, maar bij hoe je kritiek inzet en hoe deze bij jou binnenkomt. Vaak zie ik dat schrijvers kritiek te vroeg, te zwaar of te persoonlijk maken.
Te vroeg
De navelstreng met je manuscript is nog niet doorgeknipt. Je zit midden in het creëren en bent zelf nog zoekende naar de richting van het plot en de ontwikkeling van je personages. Alles staat nog open, ook voor jou.
Je herkent deze fase wanneer:
- je verhaal nog aan het ontstaan is
- keuzes nog niet vastliggen
- je intuïtief schrijft en aan het ontdekken bent
- je nog geen overzicht hebt over het geheel
In deze fase mag je jezelf beschermen. Kritiek komt te vroeg en voelt als ongenode gasten in je schrijfbubbel. Afstand nemen is geen ontwijken, maar een bewuste keuze om de creatie eerst ruimte te geven om te groeien.
Te veel waarde
Soms hecht je te veel waarde aan kritiek omdat je zoekt naar bevestiging: doe ik het wel goed?
In die strijd met je innerlijke criticaster schakel je een ervaren schrijver in. Dat is een begrijpelijke en op zichzelf goede stap. Tegelijk schuilt hier een risico: ervaren schrijvers lezen vaak onbewust vanuit hun eigen werkwijze, voorkeuren en visie.
Niet iedere ervaren schrijver kan een conceptmanuscript los van zichzelf beoordelen. Soms richt de feedback zich op punten waar diegene zich persoonlijk aan ergert, terwijl ze niet per se fout zijn binnen jouw verhaal of genre.
Je herkent dit wanneer feedback blijft hangen in:
- taalfouten of zinsbouw terwijl je nog in de conceptfase zit
- algemene opmerkingen over ‘geloofwaardigheid’ zonder specifieke onderbouwing
- twijfel aan fantasy-elementen die niet voortkomt uit inconsistentie, maar uit persoonlijke smaak of genre-onbekendheid
Te persoonlijk
Dit is de lastigste vorm van kritiek. Je innerlijke criticaster is al sterk aanwezig en gebruikt feedback om je vast te zetten in negatieve gedachten. Wat bedoeld is als hulp, wordt munitie tegen jezelf.
Je herkent dit wanneer:
- feedback blijft rondzingen in je hoofd
- je vooral hoort wat er niet goed is
- je eigen stem steeds zachter wordt
- herschrijven voelt als corrigeren in plaats van creëren
In deze fase is voorzichtigheid geen zwakte, maar zelfzorg. Het is verstandiger om selectief te zijn in wie je om feedback vraagt. Kies bij voorkeur een professional die je begeleidt tijdens het schrijfproces en die feedback kan plaatsen binnen jouw fase, genre en intentie — zonder je creatie te ondermijnen.
Tot slot
Kritiek maakt je geen slechtere schrijver. Ze confronteert je met waar je verhaal scherper kan worden. Op bepaalde momenten kan feedback zelfs helpen om schrijfblokkades te doorbreken. Dan is feedback nuttig en ondersteunt ze jou in jouw auteurschap.
Luister naar de podcast! Aflevering 22 “Omgaan met kritiek!”